تایپوگرافی از سیر تا پیاز : تعریف

۴ تیر ۱۳۹۱

“تایپوگرافی از سیر تا پیاز” عنوان مجموعه مقالاتی است که سعی دارد تا به تایپ ۱ و رابطه آن با تصویر بپردازد . تایپوگرافی ۲ از مباحث مهم در طراحی گرافیک است . ردپای تایپوگرافی را امروزه می توانید در بسیاری از رسانه ها مانند پوستر ، مجلات ، روزنامه ها ، رسانه های تصویری ، وب و… ببینید .

امید دارم در مجموعه مقالات ” تایپوگرافی از سیر تا پیاز” بتوانم به چند وچون مقوله تایپوگرافی  ، نقش آن در طراحی و رابطه آن با یک دیزاین موفق ، آنگونه که باید بپردازم .

 

تایپوگرافی چیست ؟

معانی مختلفی برای واژه تایپوگرافی در لغت نامه می توانید پیدا کنید . چند تای آنها را در زیر می بینید :

تایپوگرافی ، هنر چیدمان تایپ ، برای رسیدن به یک زبان تصویری است .

تایپوگرافی ، هنر پردازش متن ، برای رسانه های چاپی است .

تایپوگرافی عبارت است از انتخاب و طرح ریزی تایپ برای چاپ .

از مجموعه تعریف های بالا و همینطور چند تعریف دیگری که از سایر جاها دیده ام می توان اینطور برداشت کرد که :

تایپوگرافی هنری است که در آن طراح می کوشد با تغییر عناصر متن ، مثل اندازه ، فاصله حروف ، شکل حروف ، فاصله خطوط ، پاراگراف بندی و مواردی از این دست زبان بصری برای تایپ به وجود آورد . تایپوگرافی در طیف گسترده ای از امور هنری ، مثل ساخت تیتراژ فیلم ، طراحی گرافیک ، طراحی کتاب های کمیک ، طراحی مالتی مدیا و… کاربرد دارد . تایپوگرافی با خطاطی و دست نویس تفاوت دارد ، هر چند طراح تایپ می تواند از خط و دست نویس نیز برای تایپوگرافی بهره ببرد .

اما داستان تایپوگرافی و تعاریف آن وقتی به ایران می رسد جالب می شود . تایپوگرافی جز پدیده های بحث برانگیز در محافل گرافیکی ایران است .

ایران پیشینه ای قوی و کهن در زمینه کار با خط دارد . هنرمندان ایرانی در طی صد ها سال تاریخ خوشنویسی نشان داده اند که خط را می شناسند و می دانند که چطور باید آن را زیبا و خوش به کار بگیرند . برخوردی که ما با تایپوگرافی در ایران داریم ، نمی تواند تابع برخوردی باشد که در غرب با مقوله خط دارند . از این رو جنبش های بومی در زمینه تایپوگرافی در ایران پدید آمده و شکل گرفتند .

نمونه ای از خط نستعلیق از خطوط ایرانی

نمونه ای از خط نستعلیق از خطوط ایرانی

 

کمتر کسی را می توان یافت که در حیطه طراحی گرافیک مشغول به کار باشد و از تاثیر تایپوگرافی در رفتار و فرهنگ طراحی در ایران بی خبر باشد . رابطه تایپ و تصویر در ده سال اخیر همواره جز بحث های مهم بوده است .

دوسالانه گرافیک تهران یک رویداد بین الملی و مهم در جامعه گرافیک است . در حاشیه نهمین دوره از این دوسالانه نشستی تحت عنوان” تایپوگرافی” برگزار شد .

در این نشست اساتید مطرح گرافیک ایران همچون فرشید مثقالی ،قباد شیوا ،  مسعود سپهر و رضا عابدینی به بیان تعریف خود از تایپوگرافی پرداختند . فرهاد فزونی در یادداشتی که در روزنامه اعتماد ۳ آورده است به شرح دیدگاه ها و تعاریف این افراد از تایپوگرافی می پردازد  :

از عنوان این سلسله جلسات پیدا بود که قرار است تعریفی از «تایپوگرافی» داده شود و اصلاً بدانیم که تایپوگرافی چیست. قباد شیوا، فرشید مثقالی، مسعود سپهر و رضا عابدینی سخنرانان جلسات بودند که هر یک به تعریف تایپوگرافی پرداختند، جز رضا عابدینی که با مطرح کردن ۳۰ سوال در مورد تایپوگرافی، جلسه اش را به پایان رساند. او اعتقاد دارد که دوره تعریف کردن و قانون گذاشتن به پایان رسیده است. در مجموع خلاصه جلسات را به صورت زیر می توان دوره کرد:

قباد شیوا و مسعود سپهر:

تایپوگرافی به کار با حروف قابل چاپ گفته می شود. خوشنویسی و دست نویس خارج از حیطه تایپوگرافی است.

فرشید مثقالی:

تایپوگرافی کلاً به کار با حروف گفته می شود چه قابل تکثیر باشد چه نباشد. خوشنویسی و دست نوشته هم گونه یی از تایپوگرافی است.

رضا عابدینی نیز، همان طور که گفته شد از دادن تعریف برای تایپوگرافی سر باز زد اما از مثال هایی که می زد پیدا بود که محدودیت تکثیرپذیری را برای تایپوگرافی قائل نیست و از این نظر با مثقالی هم نظر بود اما اختلاف نظر بین آنها در مورد ایده و فرم بود. مثقالی اعتقاد دارد که تایپوگرافی باید در جهت رساندن مفهوم اتفاق بیفتد و عابدینی حذف کردن تایپوگرافی فرمالیستی را نمی پذیرد و اعتقاد دارد که با این کار، بسیاری از آثار درخشان تایپوگرافی جهان، بخصوص مکتب گرافیک سوئیس را باید از دایره تایپوگرافی حذف کنیم. در جلسه آخر، که میزگردی بود با حضور هر چهار طراح، بیشتر حس شد که هیچ یک از آنها با نظر دیگری موافق نیست و در ذهن مخاطب عام تر این سوال نقش می بست که بالاخره تکلیف مان چیست؟ تایپوگرافی کدام است و حرف چه کسی را باور کنیم. در ذهن مخاطب جدی تر هم این سوال به وجود می آمد که حالاچه اصراری است تا همه به یک نظر مشترک برسند؟

 

 

  1. type در فارسی به نوشتار ترجمه شده است . در اینجا تایپ به معنی هر گونه شمایل نوشتار مثل متن و حروف و علایم نگارشی است . از همین رو من به جای نوشتار از کلمه تایپ استفاده کرده ام .
  2. تایپوگرافی در برخی از منابع به حروف نگاری ترجمه شده است . به دلیل اینکه این ترجمه نمی تواند جامعیت مورد اشاره در اصل کلمه تایپوگرافی را پوشش دهد ، به جای استفاده از کلمه “حروف نگاری” از همان کلمه ” تایپوگرافی” استفاده شده است  .
  3. روزنامه اعتماد ، شماره۱۴۵۵ ، صفحه ۱۱

۳۰ دیدگاه برای "تایپوگرافی از سیر تا پیاز : تعریف"

  • محمدرضا گفته است: تیر ۵, ۱۳۹۱ در ۱۲:۳۸ ب.ظ

    سلام به جناب خدادادی
    مطالب سایت خیلی جالب هست و برای همین بنده با کسب اجازه از شما و همچنین ذکر منبع از مطالب شما در وبلاگم استفاده می کنم …

    اگه این کار باعث رنجش شما می شود لطفا با بنده در میان بزارید تا از مطالب شما استفاده نکنم …

    با تشکر
    محمدرضا امینی

    پاسخ
  • مهدی خدادادی گفته است: تیر ۵, ۱۳۹۱ در ۷:۲۲ ب.ظ

    انتشار و بسط مطالب پیکسلر ، جهت اهداف غیر تجاری و با ذکر منبع باعث خشنودی من خواهد بود .

    پاسخ
  • اشکان روشنایی گفته است: تیر ۷, ۱۳۹۱ در ۱۲:۳۹ ق.ظ

    سلام مهدی عزیز،‌ این فیلم رو اخیرا دیدم، عالی بود:
    http://www.helveticafilm.com/
    پیشنهاد میکنم تو که به تایپوگرافی علاقه داری حتما ببینیش. عنوانش یه کم گول زننده است چون آدم فکر میکنه فقط راجع به هلوتیکاست ولی به بهانه هلوتیکا از مکتب سویس شروع میکنه و کلا تایپوگرافی رو توی ۴۰-۵۰ سال اخیر بررسی میکنه. کلی هم مصاحبه با طراحای درجه یک دنیا داره.

    موفق باشی.

    پاسخ
  • مهدی خدادادی گفته است: تیر ۷, ۱۳۹۱ در ۱۰:۰۸ ق.ظ

    ممنون اشکان جان به خاطر معرفی فیلم . اتفاقا منم به خاطر اسمش قبلا زیاد کنجکاو نشده بودم ببینم . با توضیحاتی که دادی ، حتما خواهم دید .

    پاسخ
  • علی گفته است: تیر ۷, ۱۳۹۱ در ۱۲:۰۲ ب.ظ

    سلام من مطالبتون رو جسته گریخته می‌خونم و استفاده می‌کنم.
    اول از قالبتون که خیلی خاص است و حس جالبی به آدم میده تشکر می‌کنم.
    دوم شما مطلبی در مورد تایپوگرافی منتشر کردید ولی از تایپوگرافی متن در آن خبری نبود.
    مثل اول نقطه(ویرگول) بعد فاصله یا نیم فاصله که من به شخصه اعتقاد دارم این‌طوری هم بهتر خوانده میشه و هم قشنگ‌تر است.
    توصیه می‌کنم از این نرم‌افزار استفاده کنید بسیار عالی است.
    http://aftab.cc/modules.php?name=Downloads&op=getit&lid=161

    پاسخ
  • مهدی خدادادی گفته است: تیر ۷, ۱۳۹۱ در ۲:۴۸ ب.ظ

    سپاس علی جان ، سعی دارم که علائم نگارشی مثل ویرگول، نقل قول و… را تا جایی که می توانم رعایت کنم . به هر حال سواد و دقت من در این مورد محدود است .
    در مورد نیم فاصله ، به زودی کُدی در این مورد به سایت اضافه خواهم کرد تا به شکل اتوماتیک این موارد را اصلاح کند .

    پاسخ
  • علی یزدی گفته است: تیر ۱۷, ۱۳۹۱ در ۲:۰۱ ق.ظ

    مهدی جان آموزنده و بسیار جذاب … خیلی ممنون از مطلب …

    پاسخ
  • امیر حسین برزگر سلوکلائی گفته است: مرداد ۶, ۱۳۹۱ در ۷:۳۲ ب.ظ

    موجب ارتیاح خاطر حقیر است که شما در زمره ی دوستانم اقامت دارید..

    پاسخ
  • ali گفته است: بهمن ۷, ۱۳۹۱ در ۱:۰۵ ب.ظ

    slm
    aqaye khodadady va3 logo tayp az che barnamei estfade mishe

    پاسخ
  • امیر گفته است: مرداد ۲۴, ۱۳۹۲ در ۶:۴۸ ق.ظ

    سلام
    مطالبتون عالی و قالب و طراحی سایت فوق العاده است. خدا قوت. راهت پایدار
    من به مبحث تایپوگرافی خیلی علاقه مندم و موضوع پایان نامه ارشدم که در حال تکمیلشم در همین مورده.متشکرم

    پاسخ
  • مهدی گفته است: شهریور ۱۵, ۱۳۹۲ در ۱۲:۵۴ ق.ظ

    مطلب بسیار جالبی بود . با اجازه با ذکر منبع اون رو در وبلاگم قرار میدم .
    در ضمن با شناختی که از اساتید بالا دارم و تجارب شخصی خودم ،نظر استاد عابدینی رو ترجیح میدم .
    ممنون

    پاسخ
  • دانلود آهنگ زیبا گفته است: آبان ۵, ۱۳۹۲ در ۲:۰۰ ق.ظ

    زبانم ناتوان از سپاس جبران گونه است بخاطر لطف بیکران شما همواره تندرست و کامیاب و شاد باشید فدای شما

    پاسخ
  • jimbo گفته است: بهمن ۳۰, ۱۳۹۲ در ۲:۴۵ ق.ظ

    ba salam.
    khubo mofid bud.
    movafagh bashid.

    پاسخ
  • naghme گفته است: اسفند ۲۹, ۱۳۹۲ در ۱۱:۰۸ ق.ظ

    slm
    bebakhshid mishe vase in mozooe manba[ketab] moarefi konid??
    mamnun

    پاسخ
  • sara sohrabi گفته است: فروردین ۲۷, ۱۳۹۳ در ۹:۰۳ ب.ظ

    مطالبتون خیلی جالب بود

    پاسخ
  • امیرمسعود گفته است: مرداد ۴, ۱۳۹۳ در ۹:۲۷ ق.ظ

    نوشته خوبی بود. خسته نباشید 🙂

    پاسخ
  • Aylin گفته است: آبان ۵, ۱۳۹۳ در ۴:۰۰ ب.ظ

    jaleb bod mamnon

    پاسخ
  • عرفان گفته است: آذر ۱۷, ۱۳۹۳ در ۲:۳۸ ب.ظ

    سلام دوستان گرافیکی
    اگه کسی از دوستان راجع به تاریخچه تایپوگرافی کتابی یا یه چیز مکتوبی میدونه معرفی کنه..سپاس

    پاسخ
  • نادر گفته است: آذر ۱۷, ۱۳۹۳ در ۷:۰۷ ب.ظ

    درود برشما خیلی متشکر از مطالب پر محتواتون ممنون.

    پاسخ
  • sajad mohamadi گفته است: دی ۴, ۱۳۹۳ در ۳:۱۷ ب.ظ

    با سلام.
    من علاقه مند هستم که تایپوگرافی یاد بگیرم.
    کمی ایندیزاین بلدم و همچنین فتوشاپ.
    می خواستم راهنماییم کنید که از کجا باید شروع کنم؟ باچی شروع کنم؟ کتاب، فیلم، سایت و … .
    ممنون.

    پاسخ
  • فاطمه گفته است: دی ۸, ۱۳۹۳ در ۱۱:۳۵ ق.ظ

    سلام.من طراحیم عالیه و تو دبیدستان هم کلى اسم بچه هارو یه مدلایى مینوشتم که کلى باید نگاه میکردى تا میفهمیدى چى نوشتم…الان چند وقته دنبال یه کارایى تو همین مایه هام…در ضمن من طراحى هامو با دست انجام میدم…شما اگه میتونین راهکارى نشونم بدین ممنون میشم

    پاسخ
  • احمد گفته است: دی ۱۶, ۱۳۹۳ در ۵:۳۰ ق.ظ

    بسیار عالی بود . تششکر

    پاسخ
  • shine گفته است: اسفند ۲۶, ۱۳۹۳ در ۱۱:۳۳ ق.ظ

    good…

    پاسخ
  • با سلام.مطالبتون عالی بود GOOOOOOD من عاشق گرافیکم گفته است: فروردین ۲۵, ۱۳۹۴ در ۱۲:۰۳ ب.ظ

    با سلام.مطالبتون عاالی بودGOOOOOD.من عاشق گرافیکم

    پاسخ
  • BITA گفته است: فروردین ۲۵, ۱۳۹۴ در ۱۲:۰۵ ب.ظ

    سپاس از شما.من خودم گرافیست هستم گرافیکم خیلی علاقه دارم.عالی بود

    پاسخ
  • امیر گفته است: خرداد ۱, ۱۳۹۴ در ۹:۳۶ ق.ظ

    باسلام خدمت شما مطالبتون عالی بود خیلی ممنون

    پاسخ
  • بنویسید و افتخار دهید تا بخوانیم :

    pixeler pixeler